Ung thư ở trẻ em

UNG THƯ Ở TRẺ EM

Trần Thanh Tuấn biên dịch

Tổng quan

  • Ung thư là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ nhỏ và trẻ vị thành niên. Mỗi năm, trên thế giới có khoảng 300.000 trẻ từ 0-19 tuổi được chẩn đoán ung thư.
  • Các nhóm bệnh ung thư phổ biến nhất ở trẻ em gồm có:
    • Bệnh Lơ-xê-mi (nhóm bệnh máu ác tính)
    • Các bệnh ung thư não
    • Bệnh u lympho (ung thư ác tính tế bào máu dòng lympho)
    • Ung thư mô đặc như là ung thư tế bào thần kinh (neuroblastoma) và ung thư thận (Wilms tumour)
  • Ở những quốc gia có thu nhập bình quân đầu người cao (>12.376 $/ năm/đầu người), tỉ lệ trẻ em bị ung thư được chữa khỏi là 80%. Trong khi đó, ở những quốc gia có thu nhập bình quân thấp và trung bình (LMICs, Việt Nam nằm trong nhóm này) thì tỉ lệ này chỉ ở mức 20%.
  • Nhìn chung, không thể phòng ngừa hoặc sàng lọc ung thư ở trẻ em
  • Để tăng khả năng chữa khỏi ung thư ở trẻ em, đòi hỏi trẻ cần được chẩn đoán sớm và chính xác cùng với phương pháp điều trị hiệu quả.
  • Hầu hết ung thư ở trẻ em có thể được chữa lành với liệu pháp gen và những phương pháp điều trị khác như phẫu thuật hoặc xạ trị.
  • Tỉ lệ trẻ mắc ung thư tử vong ở các nước có thu nhập bình quân thấp- trung bình (LMICs) có thể giảm thiểu nếu khắc phục các vấn đề sau: chẩn đoán sai, thiếu sót trong chẩn đoán hoặc chẩn đoán chậm trễ, trở ngại trong việc tiếp cận cơ sở y tế, không điều trị đủ liệu trình, ngộ độc thuốc, và tỉ lệ tái phát cao.
  • Vì vậy, hệ thống thông tin về ung thư ở trẻ em cần thiết được xây dựng nhằm hướng đến hiệu quả liên tục trong việc cải thiện chất lượng chăm sóc và các quyết sách hỗ trợ phù hợp của nhà nước.
  • Các nguyên nhân dẫn đến tỉ lệ sống còn thấp đối với trẻ bị ung thư ở những quốc gia thuộc diện LMICs bao gồm: Không được chẩn đoán chính xác-kịp thời-đầy đủ, không tiếp cận được điều trị, từ bỏ liệu trình điều trị, chết do ngộ độc (tác dụng phụ của thuốc) , tái phát nhiều lần , một phần do thiếu khả năng tiếp cận với các loại thuốc và công nghệ thiết yếu đòi hỏi chi phí tốn kém.

 

Đâu là nguyên nhân của ung thư ở trẻ em

 

Ung thư có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi và ảnh hưởng đến bất kỳ bộ phận nào của cơ thể.Bệnh bắt đầu từ những thay đổi liên quan đến gen ở mức độ đơn bào (1 tế bào đơn độc) và sau đó phát triển vượt ra khỏi sự kiểm soát của cơ thể. Hậu quả, các tế bào đột biến này sẽ phát triển thành khối u, biểu hiện của nhiều bệnh ung thư. Nếu không phát hiện sớm và chữa trị, khối u – ung thư sẽ lớn dần và xâm lấn các cơ quan khác của cơ thể gây tử vong.

Không giống như ung thư ở người lớn, phần lớn ung thư ở trẻ em không rõ nguyên nhân. Tuy nhiều nghiên cứu đã được thực hiện nhằm xác định nguyên nhân gây ung thư ở trẻ em, nhưng rất ít trong số đó được xác định là do các yếu tố môi trường và thói quen sống. Những nỗ lực nhằm ngăn ngừa ung thư ở trẻ em nên tập trung vào việc giáo dục trẻ có thói quen sinh hoạt lành mạnh. Điều này sẽ giúp trẻ có thể tránh khỏi các bệnh ung thư có khả năng phát triển khi trưởng thành.

Một vài bệnh nhiễm trùng mạn tính thường gặp ở những quốc gia thuộc LMICs là yếu tố thuận lợi đối với sự xuất hiện ung thư ở trẻ. Ví dụ: HIV, Epstein-Barr virus và sốt rét làm tăng nguy cơ ung thư ở trẻ. Các bệnh nhiễm trùng khác có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư ở trẻ em lẫn người lớn, cho thấy tầm quan trọng của việc tiêm ngừa vắc-xin và sử dụng các phương pháp khác như là chẩn đoán sớm hoặc sàng lọc nhằm giảm thiểu các các bệnh nhiễm trùng mạn tính có thể dẫn đến ung thư.

Các dữ liệu hiện tại cho thấy, ước tính 10% trong số các trẻ mắc bệnh ung thư mang sẵn tiền tố gây ung thư liên quan đến di truyền. Trên cơ sở đó, cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa nhằm xác định các yếu tố di truyền ảnh hưởng lên sự phát triển ung thư ở trẻ em.

Cải thiện tiên lượng đối với ung thư ở trẻ em

Nhìn chung, do chưa thể ngăn ngừa ung thư ở trẻ em nên chiến lược hiệu quả nhất nhằm giảm thiểu gánh nặng của ung thư ở trẻ là tập trung vào việc tích cực chẩn đoán bệnh sớm và chính xác,từ đó đưa ra phương thức điều trị hiệu quả.

Chẩn đoán sớm

Khi được xác định sớm, ung thư có thể đáp ứng tốt với liệu pháp điều trị hiệu quả và tăng cơ hội sống cho trẻ, giảm thiểu những đau đớn và gánh nặng về kinh phí cũng như cường độ điều trị. Việc phát hiên sớm và không trì hoãn điều trị ban đầu sẽ cải thiện đáng kể tiên lượng ở trẻ mắc bệnh ung thư. Chẩn đoán chính xác là yếu tố quan trọng trong điều trị ung thư ở trẻ em, bởi vì với mỗi loại ung thư cần có 1 phác đồ điều trị đặc biệt phù hợp, bao gồm cả phẫu thuật, hóa trị, xạ trị.

Chẩn đoán sớm gồm có 3 thành tố:

  • Nhận thức và quan tâm những dấu hiệu nguy cơ của trẻ từ gia đình và các đơn vị chăm sóc (nhà trẻ, trường học…)
  • Đánh giá lâm sàng, chẩn đoán và phân độ giai đoạn tiến triển của bệnh
  • Tiếp cận với điều trị

Chẩn đoán sớm cần thiết trong tất cả bệnh lý và giúp cải thiện khả năng sống sót của rất nhiều căn bệnh ung thư. Các chương trình nhằm khuyến khích chẩn đoán sớm và chính xác bệnh ung thư đã được tiến hành ở nhiều quốc gia , thường được sự phối hợp đầu tư của chính quyền, các đơn vị hoạt động xã hội và các tổ chức phi chính phủ, với thành phần chủ chốt là các bậc cha mẹ. Ung thư ở trẻ em xuất hiện cùng với chuỗi các dấu hiệu cảnh báo có thể được nhận biết bởi những người trong gia đình hoặc những người chăm sóc trẻ em đã qua đào tạo ( điều này không phổ biến tại Việt Nam).

Đối với ung thư ở trẻ em việc tầm soát bệnh thường không có giá trị nhiều. Trong một vài trường hợp chọn lọc, sàng lọc ung thư có thể được xem xét đối với nhóm dân số có nguy cơ cao. Ví dụ, một vài bệnh ung thư mắt ở trẻ em có thể gây ra do đột biết gen có tính di truyền, Vì vậy, nếu biến đổi gen được xác định trong gia đình của trẻ bị bệnh u nguyên bào võng mạc, họ cần nhận được sự tư vấn từ các chuyên gia bệnh di truyền và theo dõi , khám mắt định kì đối với các anh chị em còn lại trong gia đình ở giai đoạn sớm. Các nguyên nhân di truyền của ung thư ở trẻ em chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, do đó, không có bằng chứng đủ sức thuyết phục làm cơ sở cho các chương trình tầm soát ung thư trẻ em trong cộng đồng.

Điều trị

Chẩn đoán chính xác là chìa khóa cho việc điều trị ung thư ở trẻ em vì với mỗi bệnh ung thư cần có 1 phác đồ điều trị chuyên biệt bao gồm phẫu thuật, hóa trị và xạ trị. Việc tiếp cận với chẩn đoán chính xác, các loại dược phẩm thiết yếu, giải phẫu bệnh, sản phẩm huyết học, liệu pháp xạ trị, khoa học kỹ thuật, liệu pháp tâm lý xã hội và đơn vị hỗ trợ ở các nước trên thế giới có sự khác biệt và không đồng nhất.

Tuy nhiên, tỷ lệ điều trị thành công đối với ung thư ở trẻ em có thể hơn 80% , trong phần lớn các trường hợp được điều trị nội khoa với các thuốc có mức chi phí phù hợp được liệt kê trong “Danh mục các dược phẩm thiết yếu theo tổ chức y tế thể giới” (WHO EML). Danh mục được áp dụng trên trẻ em, đối tượng được hưởng chế độ chăm sóc sức khỏe ưu tiên trong cộng đồng, bao gồm 22 loại thuốc gây độc tế bào ung thư hoặc dược phẩm hỗ trợ, cùng với 4 loại hóc-môn điều trị cho trẻ bị ung thư. Sau giai đoạn lui bệnh, trẻ mắc ung thư cần được điều trị toàn diện, tiếp tục theo dõi định kỳ nhằm tránh tái phát ung thư cũng như kiểm soát các tác dụng phụ có thể gặp phải trong quá trình trị liệu.

Chăm sóc giảm nhẹ

Chăm sóc giảm nhẹ giúp làm giảm các triệu chứng gây ra bởi ung thư và làm tăng chất lượng sống của bệnh nhân cũng như gia đình. Không phải toàn bộ trẻ bị ung thư đều có thể điều trị lành bệnh, nhưng tất cả bệnh nhi đều cần được chăm sóc giảm nhẹ. Chăm sóc giảm nhẹ ở trẻ em nên được cân nhắc phù hợp, như một thành phần cốt lõi trong chăm sóc toàn diện tại thời điểm bệnh được chẩn đoán và tiếp tục bất kể quá trình điều trị có hiệu quả hay không.

Các chương trình chăm sóc giảm nhẹ có thể được phân phối thông qua các đơn vị chăm sóc sức khỏe trong cộng đồng hoặc tại nhà nhằm cung cấp các liệu trình giảm đau và hỗ trợ điều trị tâm lý xã hội dành cho bệnh nhi và gia đình.Thuốc giảm đau nhóm morphine đường uống với liều lượng phù hợp nên được áp dụng trong điều trị những cơn đau do ung thư gây ra từ trung bình đến trầm trọng, đặc biệt trong giai đoạn cuối của bệnh.

 

Tài liệu tham khảo

  1. Steliarova-Foucher E, Colombet M, Ries LAG, et al. International incidence of childhood cancer, 2001-10: a population-based registry study. Lancet Oncol. 2017;18(6):719-731.
  2. Gupta S, Howard SC, Hunger SP, et al. Treating Childhood Cancer in Low- and Middle-Income Countries. In: Disease Control Priorities, volume 3.  http://dcp-3.org/chapter/900/treating-childhood-cancers-low-and-middle-income-countries
  3. Howard SC, Zaidi A, Cao X, et al. The My Child Matters programme: effect of public-private partnerships on paediatric cancer care in low-income and middle-income countries. Lancet Oncol. 2018;19(5):e252-e266.
  4. Zhang J, Walsh MF, Wu G, Edmonson MN, Gruber TA, et al. Germline Mutations in Predisposition Genes in Pediatric Cancer. N Engl J Med. 2015 Dec 10;373(24):2336-2346.

About admin

Check Also

Ung thư ở trẻ em trên toàn cầu đang tăng đáng kể

UNG THƯ Ở TRẺ EM TRÊN TOÀN CẦU ĐANG TĂNG ĐÁNG KỂ Lê Khánh Duyên …

Trả lời